Over Eijsden

Kasteel Mheer

In 1840 had de gemeente Eijsden 333 huizen met 2.066 inwoners, verdeeld in dorp Eijsden 136/938 en de buurtschappen Breust 43/266, Oost 60/309, Maarland 45/253, Caestert 44/265 en Withuis 5/35.

In 1942 (dus vlak voor de toevoeging van de gemeente Mesch) omvatte de gemeente 1.537 hectare met ca. 1.000 huizen en ca. 4.050 inwoners.

Per 1-1-1943 is de gemeente Eijsden vergroot met de gemeente Mesch (266 hectare, 64 huizen en 348 inwoners).

Per 1-1-1982 is de gemeente Eijsden in het kader van de gemeentelijke herindeling opgeheven, gelijk weer opgericht en als volgt samengesteld:

  • van Eijsden: 1.777 hectare met ca. 2.500 huizen en 7.625 inwoners;
  • van Gronsveld: 413 hectare met ca. 1.000 huizen en 3.055 inwoners (de kernen Rijckholt en Gronsveld).

Vóór haar opheffing per 2011 had de gemeente Eijsden ca. 4.600 huizen met ca. 12.000 inwoners.

Na reeds in 1943 de toenmalige gemeente Mesch te hebben geannexeerd, werd de gemeente Eijsden per 1982 door herindeling uitgebreid met de naburige gemeente Gronsveld. Sindsdien maken daardoor ook de kernen Gronsveld en Rijckholt deel uit van de gemeente Eijsden. Deze telt nu 6 dorpen en daarnaast 4 buurtschappen en gehuchten. De gemeente Eijsden wil per 1 januari 2011 gaan fuseren met de buurgemeente Margraten.

Eijsden is de plaats waar de rivier de Maas Nederland binnenstroomt. De Maas heeft in de ontwikkeling van Eijsden en de streek een belangrijke rol gespeeld. De Maas vormde een belangrijke handelsweg tussen het Luikse en Holland.

Ofschoon tot halverwege de twintigste eeuw het levensonderhoud van de bevolking voornamelijk bestond uit landbouw en fruitteelt kwam halverwege de achttiende eeuw ook de industriële ontwikkeling op gang. Men vond er twee scheepswerfjes, laken- en koperfabrieken, mandenvlechters en diverse leerlooierijen. Er ontstond veel handel.
Ook de watermolens op het snel stromende riviertje de Voer waren  belangrijke elementen die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het dorp en de streek.

De grootindustrie deed in Eijsden zijn intrede in 1870 door de vestiging van een Zinkwitfabriek. Door de snelle industriële ontwikkeling na de tweede wereldoorlog en de daarmee gepaard gaande stijging van de loonkosten kwam een einde aan de lucratieve fruitteelt. Meer en meer werd werk gezocht en gevonden in de industrie en de dienstverlenende sectoren in het dorp zelf, maar meer nog in de regio.

Mede door de handel, de industriële activiteiten en de handel in fruit vestigden zich in de 18e en 19e eeuw steeds meer handelslui in Eijsden en werd Eijsden een plaats met min of meer stadsalure.  De monumentale kerken, kastelen, kloosters, de aaneengesloten bebouwing en het straatpatroon herinneren aan die rijke historie van Eijsden. De oude dorpskern is dan ook vanwege zijn monumentale bebouwing, straten en pleintjes, door de overheid met reden aangewezen tot beschermd gebied.

Ondanks dat het aanzien van Eijsden vanaf midden vorige eeuw belangrijk is veranderd, is de plaats als woonoord en zeker ook voor zijn bezoekers heel bijzonder gebleven. Eijsden heeft de beschikking over diverse sportterreinen, een tennishal, sporthal, zwembad, bibliotheek en diverse verzorgingsinstellingen. Ook is er een diversiteit aan winkels. Op de donderdagmiddag is er een gezellige markt op de Vroenhof. Een uitzonderlijk hoog aantal verenigingen zorgt voor een gezond sociaal-cultureel leefklimaat.

Met Maastricht, op slechts 12 km afstand, zijn om het half uur busverbindingen. Aken en Luik zijn gelegen binnen een straal van 20 km. De vrijwel ongerepte natuur van het nabij gelegen Savelsbos en de Belgische Voerstreek  geven unieke mogelijkheden tot wandelen.

Bij de Maas is een dagstrand aangelegd met camping en jachthaven en ook hier is een bijzonder mooi wandelgebied. De Maas biedt ruime mogelijkheden om te vissen en het bedrijven van allerlei soorten watersport. De overkant van de Maas, het dorpje Ternaaien is bereikbaar via een voet-fietsveer.

Ondanks de openheid van het dorp en zijn vele en veelzijdige contacten met de stad en het stadsleven heeft Eijsden zijn eigenheid behouden. Tradities die zich bijzonder manifesteren tijdens de jaarlijkse bronkfeesten worden door vrijwel de gehele bevolking gedragen. De traditionele Sacramentsprocessie op de tweede zondag na Pinksteren trekt jaarlijks duizenden bezoekers. Mede door de Bourgondische inslag van de Eijsdense bevolking, de diverse goede eetgelegenheden en gezellige cafeetjes maken dat het in Eijsden goed toeven is.